Rehabilitacja po udarze – jak ją przeprowadzić?
Grudzień 7, 2018

Układ nerwowy w ciele człowieka odpowiedzialny jest m.in. za odbieranie i przekazywanie bodźców bądź informacji o np. danej czynności.  Jego budowę anatomiczną dzielimy na dwie części: obwodowy układ nerwowy oraz ośrodkowy układ nerwowy.

Pierwszy składa się z XII par nerwów czaszkowych, które w większości zaopatrują obszar głowy i szyi. Wyjątkiem jest nerw X- błędny, który zaopatruje obszar jamy brzusznej. Drugim elementem należącym do obwodowego układu nerwowego są nerwy rdzeniowe, które jak sama nazwa wskazuje wychodzą z rdzenia kręgowego. Druga część układu nerwowego, czyli ośrodkowy układ nerwowy składa się z mózgowia oraz rdzenia kręgowego.

W sytuacji choroby może dojść do jej nieprawidłowego funkcjonowania. Dotychczas uszkodzenie układu nerwowego było kojarzone z procesem nieodwracalnym i dożywotnim kalectwem. Jednak istnieją pewne metody i zabiegi neurorehabilitacyjne powodujące pobudzanie układu, czego efektem może być przywrócone utraconej funkcji. Dzieje się tak, ponieważ układ nerwowy jest bardzo plastyczny. Poprzez odpowiednie zabiegi potrafi stworzyć nowe- działające połączenia nerwowe, które zastąpią stare- uszkodzone. Tak więc można powiedzieć, że główne cele neurorehabilitacji to: zapobieganie dalszym dysfunkcjom prowadzącym do niepełnosprawności, przyśpieszanie regeneracji, opóźnienie skutków choroby oraz przystosowanie organizmu do obecnego stanu chorobowego.

Neurorehabilitacja po udarach niedokrwiennych mózgu

Dobry efekt terapeutyczny można uzyskać wykorzystując metody neurorehabilitacyjne u osób po przebytych udarach niedokrwiennych mózgu. Najczęstsze dolegliwości występujące po incydencie to niedowłady. Wówczas głównym celem jest przywrócenie konkretnych funkcji, potrzebnych w codziennym życiu. Można to uzyskać metodą PNF – czyli tzw. torowaniem nerwowo-mięśniowym. Polega ona na nieustannym odtwarzaniu i rytmicznym pobudzaniu ruchu. Kluczową rolę w tej metodzie odgrywa współpraca pacjenta z terapeutą oraz chęci chorego. Natomiast, gdy pojawia się nadmierne napięcie mięśniowe nazywane spastycznością, dobre rezultaty przynosi PIR, czyli poizometryczna relaksacja mięśni. Technika ta rozciąga tkanki miękkie, obniża bolesność danego obszaru oraz zwiększa zakres ruchu w stawie. W obu przypadkach, neurorehabilitajcę można wspomagać masażami, które w zależności od przypadku będą pobudzać lub osłabiać napięcie mięśniowe.

Stosunkowo nową metodą, rozwijającą się od trzech dekad, jest CIMT czyli tzw. Terapia Wymuszonego Ruchu. Polega ona na intensywnych treningach zadaniowych niedowładnej kończyny . Stosowane są w niej również  unieruchomienia np. rękawicą czy specjalną łuską, kończyny sprawnej by jeszcze bardziej ,,zmusić” organizm do pracy niedowładnym obszarem.

Metodą wykorzystywaną w rehabilitacji neurologicznej szczególnie u dzieci, ale także u dorosłych jest NDT – Bobath. Opiera się ona na hamowaniu nieprawidłowych odruchów oraz wpływaniu na napięcie mięśniowe, czyli obniżaniu wzmożonego oraz podwyższaniu obniżonego. W trakcie tej metody nerorehabilitacyjnej następuje próba uzyskania ruchów jak najbardziej zbliżonych do tych prawidłowych. Wykonuje się wówczas ćwiczenia, w których prowadzi się ruch z punktów kluczowych np. głowy czy barków.  Inną dość powszechnie stosowaną terapią neurologiczną wykorzystywaną u dzieci jest metoda Vojty. Polega na wywoływaniu prawidłowych odruchów, poprzez nacisk na określone części ciała. Znajduje ona swoje zastosowanie zarówno u wcześniaków jak i u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym. W terapii neurologicznej wykorzystywana jest także metoda Kabata, w której ułatwia się wykonywanie danej czynności przez rozciąganie i opór kończyn, czy też metoda Domana i Delacata w której neurorehabilitacja ma dostarczyć do mózgu prawidłowe  bodźce – zgodne z obecnym etapem rozwojowym dziecka.

Neurorehabilitacja w domu

Rehabilitacja neurologiczna czasami odbywa się w warunkach domowych.Taka sytuacja może wystąpić przy stwardnieniu rozsianym(SM), czy dystrofii mięśniowej.  W obu przypadkach stopniowo słabnie siła mięśniowa, dlatego rehabilitacja jest czynnikiem niezbędnym. Fizjoterapeuta uczy chorego odpowiednich ćwiczeń oraz metodyki ich wykonania a rodzinę asekuracji i pomocy.Bardzo dobrze sprawdzają się ćwiczenia prioprioceptywne, czyli na tzw. czucia głębokiego mięśni.

Wykorzystuje się do nich duże piłki, na których chory w siadzie musi utrzymać równowagę, z której jest delikatnie wytrącany. Wskazane są także ćwiczenia w podporze przodem polegające na naprzemiennym wyciąganiu rąk i nóg. Często używane są taśmy z delikatnym oporem. W przypadku obu chorób sprawdzają się również ćwiczenia równoważne np. stanie na jednej nodze z asekuracją.

Terapia neurologiczna składa się również z elementów fizykoterapii stanowiących dobre uzupełnienie usprawniania. W przypadku porażenia nerwu można zastosować elektrostymulację, dzięki której nerw jest pobudzany impulsem elektrycznym o odpowiednio dobranej częstotliwości.

Bardzo częstym problemem pacjentów neurologicznych jest niemożność zapoczątkowania, bądź poprawnego wykonania ruchu. Wówczas neurorehabilitacyja opiera  się głównie na ćwiczeniach odruchowych. Nie są one jednak typową metodą neurorehabilitacyją a zbiorem różnych autorskich sposobów bazujących na wiedzy z zakresu anatomii, fizjologii oraz funkcjonowania układu nerwowego.    Jako przykład można podać ćwiczenia synergistyczne. Pozwalają one wywołać napięcie w tych partiach mięśniowych, w których osoba nie może bezpośrednio wykonać danego ruchu.  Neurorehabilitacja tą metodą może być przeprowadzona na dwa różne sposoby: kontrlaratalne – w którym wykonuje się ćwiczenia kończyną przeciwną do bezwładnej, oraz ipsilateralnie , w którym wykonujemy ćwiczenia kończyną z nieaktywnym mięśniem.